Ashraf Ghani: Madaxweynihii Kabul ka baxay, shan sano kadibna mar kale soo muuqday

Shan sano ayaa ka soo wareegtay maalintii uu Ashraf Ghani ka baxay Kabul, xilli Taliban ay gudaha u soo galeen caasimadda Afghanistan, dowladdii uu hoggaaminayayna ay saacado gudahood burburtay.

15-kii Agoosto 2021 waxay ahayd maalin beddeshay taariikhda Afghanistan. Ghani wuxuu ka baxay madaxtooyada, dalka ayuu ka dhoofay, Taliban-na waxay la wareegeen Kabul. Tan iyo maalintaas, magaciisu wuxuu noqday mid si joogto ah ugu xiran su’aal adag: madaxweyne dalkiisa ka badbaadiyay dhiig badan mise hoggaamiye ka cararay mas’uuliyadda xilligii ugu adkaa? (AP News)

Hadda, shan sano kadib, magaca Ghani mar kale ayuu soo baxay.

Warar la helay May 2026 ayaa sheegay in Ghani uu ka baxay Imaaraadka Carabta, oo uu muddo shan sano ah ku noolaa, una wareegay Lubnaan. Warbixintaasi waxay ku salaysnayd ilo aan la magacaabin, sidaas darteed faahfaahinta noloshiisa gaarka ah iyo goobta saxda ah ee uu hadda deggen yahay weli si madax-bannaan looma xaqiijin. (Amu TV)

Taasi waxay dhalisay su’aal cusub: maxaa keenay in Ashraf Ghani, oo muddo dheer ka maqnaa siyaasadda Afghanistan, uu mar kale soo muuqdo?

Madaxweynihii aqoonyahanka ahaa

Ashraf Ghani ma ahayn siyaasi caadi ah markii uu xukunka Afghanistan qabtay. Wuxuu ahaa aqoonyahan iyo dhaqaaleyahan hore uga soo shaqeeyay Bangiga Adduunka, waxaana loo arkayay nin faham dhaqaale iyo qorshe dowladeed leh.

Markii uu madaxweyne noqday, waxaa laga filayay inuu dhiso dowlad awood u leh inay Afghanistan ka saarto dagaalladii daba dheeraaday, musuqmaasuqa iyo ku tiirsanaanta ciidamada shisheeye.

Laakiin xukunkiisu wuxuu ku dhammaaday si ka duwan sidii loo malaynayay.

Ciidamadii Mareykanka iyo NATO oo bilaabay inay dalka ka baxaan, Taliban oo si xawli ah u qabsatay gobollo badan, iyo ciidamada dowladda Afghanistan oo burburay ayaa Ghani geliyay xaalad aan lahayn fursado badan.

Ugu dambayn, Kabul waxay gacanta Taliban gashay 15-kii Agoosto 2021.

Ghani-na wuu baxay.

Baxitaankii aan weli laga heshiin

Dadka Afghanistan iyo qaar ka mid ah mas’uuliyiintii dowladdiisa ayaa si adag u dhaleeceeyay go’aankii uu dalka kaga baxay.

Dadka dhaliilsan waxay ku doodeen in madaxweynuhu uu ka tagay dalkiisa xilli ciidamada iyo shacabka ay u baahnaayeen hoggaan, ayna ahayd inuu joogo ama ugu yaraan isku dayo inuu heshiis siyaasadeed ku dhameeyo xukunkiisa.

Ghani se wuxuu ku adkaystay inuu baxay si looga fogaado dagaal dhiig badan ku daata gudaha Kabul.

Markii uu ka hadlayay go’aankaas, wuxuu sheegay in joogitaankiisu uusan waxba ka beddeli lahayn xaaladda, balse uu sababi lahaa dhiig badan oo ku daata magaalada. (Al Jazeera)

Labada aragti ayaa ilaa maanta isku haya taariikhda.

Eedihii lacagta badan

Mid ka mid ah eedihii ugu waaweynaa ee daba socday Ghani waxay ahayd in uu dalka ka baxay isagoo watay malaayiin, xitaa warar hore waxay sheegayaan lacag dhan $169 milyan.

Sheegashadaasi waxay noqotay qayb weyn oo ka mid ah sawirka xun ee laga sameeyay baxsashadiisa.

Ghani wuu beeniyay.

Waxaa intaas dheer in baaritaan uu sameeyay Special Inspector General for Afghanistan Reconstruction, SIGAR, uusan helin caddayn ku filan oo xaqiijinaysa in Ghani iyo saraakiishiisu ay la baxeen malaayiin doollar oo dowladda laga xaday. Warbixinnada baaritaanka waxay tilmaameen in lacag aad u badan oo noocaas ah ay aad u adkaan lahayd in lagu qaado xaaladdii fowdada ahayd ee maalintaas. (Default)

Sidaas darteed, waxaa muhiim ah in la kala saaro eedihii siyaasadeed iyo xaqiiqada baaritaanku xaqiijiyay.

Maxaa dunidu ka tiri Ghani?

Ghani wuxuu noqday astaan ka mid ah burburkii dowladdii Afghanistan.

Warbaahinta caalamka waxay inta badan baxitaankiisa ku xirtay dhacdadii ugu weynayd ee dagaalkii Afghanistan: dowlad uu Mareykanku iyo xulafadiisu taageereen muddo ku dhow labaatan sano ayaa burburtay iyadoo Taliban ay si degdeg ah u qabsatay dalka.

Baxitaankiisa wuxuu dunida tusay sida degdegga ah ee nidaamkii la dhisay uu u kala daatay.

Laakiin sheekadu ma ahayn oo keliya Ghani.

Falanqaynta caalamiga ah waxay sidoo kale tilmaantay khaladaad badan oo ay sameeyeen Mareykanka, dowladdii Afghanistan, ciidamada dalka, iyo dhinacyadii siyaasadeed ee kala duwanaa. Heshiiskii Mareykanka iyo Taliban, ka bixitaanka ciidamada shisheeye iyo daciifnimada hay’adihii dowladda ayaa dhammaantood qayb ka ahaa burburka. (The New Yorker)

Sidaas darteed, in dhammaan mas’uuliyadda burburka lagu soo koobo hal qof ayaa ah arrin muran dhalinaysa.

Shan sano oo aamusnaan ah

Kadib markii uu tagay Afghanistan, Ghani wuxuu inta badan ku noolaa Imaaraadka Carabta.

Muddo dheer wuxuu ka maqnaa safka hore ee siyaasadda Afghanistan.

Laakiin 2025 wuxuu muujiyay inuu weli aaminsan yahay inuu door ka ciyaari karo mustaqbalka dalkiisa. Hadalladiisa waxay soo nooleeyeen su’aasha ah in Ghani uu doonayo inuu dib ugu laabto siyaasadda, inkastoo uusan hadda ahayn madaxweyne, awood ciidan ama dowlad rasmi ahna uusan haysan.

Sannadkii 2026, arrintu waxay yeelatay weji cusub markii la sheegay inuu UAE ka baxay oo uu Lubnaan u wareegay. (Amu TV)

Ma soo noqon karaa?

Halkan ayay sheekadu noqoneysaa mid siyaasadeed.

Bishii May 2026 waxaa soo baxay warar sheegaya in Taliban ay Ghani u arkaan inuu xaq u leeyahay inuu Afghanistan ku soo laabto oo uu dalka ku noolaado sida muwaadin kale. (thekabultribune.com)

Laakiin soo laabashada qof ahaan iyo soo laabashada siyaasadeed waa laba arrimood oo kala duwan.

Ghani inuu Kabul ku noqdo waa hal arrin.

Inuu mar kale helo taageero siyaasadeed oo uu door muuqda ka qaato mustaqbalka Afghanistan waa arrin aad uga adag.

Shacabka Afghanistan waxay weli xusuustaan burburkii 2021. Qaar waxay u arkaan Ghani inuu ahaa madaxweyne nidaamkiisu fashilmay, halka qaar kalena ay ku doodaan in burburka dowladdii Afghanistan uu ahaa natiijada dagaal, khaladaad gudaha ah iyo go’aanno caalami ah oo muddo dheer soo socday.

Afghanistan maanta iyo hooska Ghani

Waxaa xiiso gaar ah leh in Ghani uu mar kale soo muuqdo xilli Taliban ay xusayaan shan sano oo ay xukunka hayeen.

15-kii Agoosto 2026, Taliban waxay si rasmi ah u xuseen sannad-guuradii shanaad ee qabsashadii Kabul. Waxay ku tilmaameen maalintaas “maalin guul”, halka Qaramada Midoobay iyo hay’adaha xuquuqda aadanaha ay ka digayaan xaaladda xuquuqda aadanaha, gaar ahaan xannibaadaha lagu hayo haweenka iyo gabdhaha. (AP News)

Taasi waxay abuuraysaa isbarbardhig xooggan.

Ghani wuxuu matalayay dowladdii Afghanistan ee taageerada reer Galbeedka ku tiirsanayd.

Taliban waxay matalaan nidaamkii ka adkaaday dowladdii uu hoggaaminayay.

Shan sano kadib, labada sheeko weli way isku xiran yihiin.

Su’aasha ugu weyn

Ashraf Ghani maanta ma yahay madaxweyne hore oo doonaya inuu taariikhdiisa dib u saxo?

Mise waa siyaasi isku dayaya inuu mar kale helo meel uu kaga jiro mustaqbalka Afghanistan?

Waxaa laga yaabaa in jawaabtu aysan hadda caddayn.

Laakiin hal arrin ayaa muuqata: Ashraf Ghani kama uusan bixin taariikhda Afghanistan markii uu Kabul ka baxay.

Magaciisa wuxuu weli ku dhex jiraa doodda ku saabsan sababta dowladdii Afghanistan u burburtay, cidda mas’uulka ka ahayd, iyo haddii dalkaasi mar uun heli doono nidaam siyaasadeed oo ay dhinacyadiisu ku wada qanacsan yihiin.

Shan sano kadib, Ghani wuxuu mar kale soo muuqday.

Laakiin su’aashu ma aha oo keliya xaggee ayuu joogaa?

Su’aasha ka weyn waa:

Haddii Ashraf Ghani mar kale Afghanistan ku soo laabto, ma noqon doonaa nin taariikhdu xasuusato, mise siyaasi isku dayaya inuu dib u qoro taariikhda?

Dayaxmedia